پایگاه اطلاع رسانی فانوس | کودکان در مدرسه طبیعت‌گردی چه می‌آموزند؟

گفت‌وگو

کودکان در مدرسه طبیعت‌گردی چه می‌آموزند؟

سرویس اجتماعی - کلنگ مدرسه طبیعت اهواز با حضور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور، مدیران اداره کل حفاظت محیط زیست و سازمان آب و برق خوزستان و عبدالحسین وهاب‌زاده بنیانگذار مدارس طبیعت در ایران به زمین زده شد.

مجتبی گهستونی

قرار است، نخستین مدرسه طبیعت در خوزستان با حمایت سازمان آب و برق خوزستان ساخته و در سال جاری به بهره‌برداری برسد. مدرسه طبیعت اهواز پس از مدارس طبیعت اصفهان، همدان، تهران، تنکابن، کیاشهر، مشهد، ساری، بیرجند و کرمانشاه ساخته می‌شود.

عبدالحسین وهاب‌زاده بنیانگذار مدارس طبیعت در ایران که برای بازدید از مراحل انتخاب مکان به منظور ساخت مدرسه طبیعت در محل گیت بوستان سازمان آب و برق و برگزاری کارگاه یک روزه با عنوان آموزش تسهیل گران طبیعت برای 40 نفر از فعالان محیط زیست به خوزستان سفر کرده بود، در گفت وگو با روابط عمومی سازمان آب و برق خوزستان به اهمیت گفتمان جدید مدرسه طبیعت پرداخت و از مدیران سازمان آب و برق خوزستان به خاطر نگاه نواندیش خود در راه‌اندازی مدرسه طبیعت تشکر کرد.

وهاب‌زاده از صاحب‌نظران برجسته محیط‌ زیست به شمار می‎رود و گفتمان جدید او در مدرسه طبیعت باعث شده که نظام آموزشی ایران توجه به مدرسه طبیعت را در دستور کار خود قرار دهد. ضمن این که تا فراگیر شدن مدرسه طبیعت در ایران راه بس درازی پیش روی دست اندرکاران است.

عبدالحسین وهاب‌زاده، زاده‌ سال ۱۳۲۶ در سبزوار است و درجه کارشناسی ارشد خود را در رشته بوم شناسی از دانشگاه ایالتی آیوا امریکا گرفته و ۴۰ سال است که در دانشگاه‌های مختلف ایران بوم شناسی و علوم زیستی تدریس می‌کند.

وی تاکنون سه بار برنده کتاب سال جمهوری اسلامی شده، در سال ۱۳۸۴ برنده جایزه ملی محیط زیست ایران شد و در سال ١٣۸۵ جایزه مهرگان علم برای کتاب «تنوع حیات» را دریافت کرد. وی در سال ۱۳۸۷ به عنوان یکی از 30 خادم محیط زیست ایران معرفی شد. وهاب‌زاده بخش مهمی از وقت خود را به ترجمه کتاب‌های معتبر در علوم زیستی و با محوریت بوم شناسی، محیط زیست و رفتارشناسی گذرانده که نتیجه آن چاپ بیش از ۲۵ عنوان کتاب بوده است. آخرین کتاب منتشر شده وی، کتاب «کودک و طبیعت» است. گفت‌وگوی خبرآنلاین با بنیانگذار مدارس طبیعت در ایران را در ادامه می‌خوانید:

چرا امروزه مدرسه طبیعت به عنوان یک گفتمان جدید باید مورد توجه قرار بگیرد؟

در مدرسه طبیعت بچه‌ها زندگی می‌کنند و آرامش پیدا می‌کنند. در این مدرسه آنچه را فرا می‌گیرند که در مکان‌های دیگر یا فرا نمی‌گیرند یا ناقص فرا می‌گیرند. در مدرسه طبیعت کودک بازی خودانگیختگی می‌کند و از همه استعدادهایش بهره می‌گیرد.

در این مدرسه بچه‌ها فرصت دارند با آب، خاک، سنگ، گل، حیوان وگیاه ارتباط برقرار کنند. در این گفتمان کودکان با عمل خود می‌آموزند و نه از طریق آموزش مستقیم مربیان. باور کنید که کودکان همه خلاق و مبتکر هستند و این برخی انسان‌ها هستند که خلاقیت را در آن‌ها می‌کشند. مدرسه طبیعت، بازی را اصل زندگی در این دوره از رشد می‌داند و بر این باور است که کودکان تمرین زندگی می کنند.
چرا در مدرسه طبیعت به آموزش مستقیم اعتقاد ندارید؟

کودکان در این دوره سنی چندان به آموزش نیازمند نیستند. در سال‌های بعد فرصت برای آموزش بسیار است. ما به این دلیل به آموزش مستقیم اعتقاد نداریم، چون در این مرحله، آموزش برخلاقیت پیش‌دستی می‌کند و امکان رشد آن را محدود می‌کند. مدرسه‌ طبیعت امکان یادگیری مهارت‌های زندگی را برای کودکان فراهم می‌آورد. با مثال‌های بسیار ساده‌ای می‌توانم ثابت کنم که مدرسه طبیعت کاربردی‌تر است. چون کودکان یاد می‌گیرند با گندم نان را درست کنند یا این که تخم ‌مرغ از مرغ به دست می‌آید، نه از مغازه. کودکانی که خود از درخت توت بچینند و بشورند و بخورند هم متوجه چگونگی به عمل آمدن توت می‌شوند و هم قدر کشاورز را می‌دانند. وقتی کودک خود با کاشت و برداشت گندم آشنا شود و فرآیند تولید نان را تجربه کند، این کودک قدر نان را بهتر از هر فرد دیگری خواهد دانست و دیگر به آن به عنوان کالایی دور ریختنی و غیرقابل خوردن نگاه نمی‌کند.

یعنی از نگاه مدرسه طبیعت سرمایه گذاری روی کودکان بهتر از سرمایه گذاری روی بزرگسالان است؟

جامعه باید از پرکردن ذهن کودکان با محفوظات بیهوده بپرهیزد. باید اجازه بدهند نسل آینده‌ ما با تجربه و پرانگیزه، خلاق و سالم بار بیاید. امروزه عمده جوانان ما به همه درجه‌های تحصیلی می‌رسند، اما شاد نیستند. چون سازگاری اجتماعی در آن‌ها ضعیف است. من نمی‌خواهم همه‌ این نابسامانی‌ها را به نداشتن تجربه طبیعت در کودکی نسبت بدهیم، اما به ‌یقین این عامل هم نقش بزرگی در وضعیت ناگوار امروزی داشته است.

مدرسه طبیعت متعلق به یک قشر خاص نیست. حتی محیط‌های روستایی هم به مدرسه‌های طبیعت نیاز دارند. تمرکز مدرسه طبیعت در محیط‌‌های شهری و روستایی بر مبحث‌های متفاوت استوار خواهد بود، در عین حال ماهیت مدرسه طبیعت باید بر پایه تجربه آزاد، خود انگیخته، برنامه‌ریزی نشده، سرخوشانه و ولنگارانه و به خواست خودِ کودکان باشد و آموزش به پایین‌ترین سطح کاهش بیابد.

مدرسه طبیعت می‌گوید که اگر در وهله نخست عشق به طبیعت در نهاد کودکان پرورده شود، خود به دنبال یافتن ریشه‌های تباهی و جلوگیری از آن برخواهند خاست. کودک در دوره های سنی گوناگون، در ارتباط با طبیعت مجموعه‌ای از ارزش‌ها را فرا می‌گیرند که تنها در صورت تحقق همه‌ این ارزش‌ها، در آینده شهروندی توانا و متعهد به محیط پیرامون خود خواهند شد.

ما در مدرسه‌های طبیعت شهرها بیشتر بر لمس طبیعت تاکید می‌کنیم و در محیط‌ های بیرون بر ارتقای درک نوجوانان از ارزش‌های عالی‌تر محیط و طبیعت پافشاری می‌کنیم. کودک در سال‌های پیش دبستانی و دبستان، یعنی حدود 5 تا 11 سالگی، دوران حساسی برای ارتباط با طبیعت را طی می‌کند که بسته به تجربه‌اش در این مرحله، می‌تواند نسبت به آن بسیار علاقمند یا گریزان شود. نقش خانواده، مربیان و نظام آموزش در این دوره بسیار حساس و تعیین کننده است.

مادری که با دغدغه‌های بهداشتی یا ایمنی مانع از برقراری تماس کودکش با آب، خاک، درخت، حیوان و سایر عناصر محیط‌های بیرون می‌شود، او را از یک تجربه گرانقدر محروم می‌کند که نه تنها به رابطه آینده فرزندش با طبیعت ضربه جبران ناپذیری می‌زند، بلکه فرصت‌های آینده او در لذت بردن از این سرچشمه لایزال زیبایی و سرخوشی را به خطر می‌اندازد و حتی به استعدادهای او نیز آسیب جدی وارد می‌کند، چرا که پرورش استعدادهای فرد در بسیاری از زمینه‌ها از جمله خلاقیت، استعداد حل مسئله، قدرت دستوری، قدرت تخیل و پرورش حواس پنجگانه در گرو یک تعامل مستمر، ملموس، واقعی و متنوع با طبیعت در این دوره حساس است.

مدام در سخنان شما از کودکان می‌شنوم، خانواده‌ها در گفتمان مدرسه طبیعت چه نقشی دارند؟

در مدرسه طبیعت، کار با مادران و پدران برای درک ضرورت و سودمندی ارتباط کودک با طبیعت انجام می‌شود. بخشی از وقت و انرژی مدرسه برای آگاه سازی آن‌ها از ضرورت ارتباط کودک با طبیعت و نقش این ارتباط در رشد سالم کودک و دوستدار طبیعت بودن او در آینده، گذاشته می‌شود.

یکی از مهم‌ترین ابزارهای آموزشی در مدرسه طبیعت، جانوران هستند. در مدرسه طبیعت همه گونه ابزارهای طبیعی همانند آب، خاک، ماسه، گل، چوب و سنگ فراهم است. ابزارهایی مانند اره و چکش و میخ هم موجود است که با نظر تسهیل‌گران استفاده می‌شوند. ابزار الکترونیک مثل دوربین عکاسی و لپ تاپ، در صورت تقاضای کودکان و موردی در اختیار آنها گذاشته می‌شوند.

ما برای این که خانواده‌ها نگران از آینده بچه‌شان نشوند و بدانند که فرزندشان در محیط امنی به سر می‌برد، تمام گفت‌وگوهای لازم را با آن‌ها انجام می‌دهیم. مدرسه طبیعت خود را یک کلاس تمام عیار می‌داند. کودکان امروز واقعا گرفتارند. ما در مدرسه طبیعت می‌خواهیم آن‌ها را رها و آزاد کنیم.

کودکان امروز، در چهاردیواری‌های کوچکی به نام کلاس، در یک سامانه آموزشی که به همه کودکان موضوع‌های یکسان با شیوه‌های همسان می‌آموزد، گرفتار شده‌اند. اندک وقت آزاد کودکان را هم تبلت و تلویزیون و رایانه می‌دزدند. این کودکان بیش از آن که به خواندن درباره پروانه در کتاب نیازمند باشند، به دیدن پروانه و هیجان لمس آن نیازمندند، به دویدن شادمانه به دنبال آن و زمین خوردن و حس درد نیازمند هستند. ما همه این‌ها را به خانواده‌ها خواهیم گفت.

جناب وهاب‌زاده حتما با خانواده‌ها در این باره چالش‌هایی هم داشته‌اید، ممکن است دربارۀ این چالش‌ها توضیح بدهید:

در کنار برخی خانواده‌های بسیار آگاه و علاقه‌مند، خانواده‌های بسیاری هستند که ضرورت ارتباط کودک با طبیعت برای آنها روشن نیست. کودک از نظر آنها موجودی است که نمی‌داند خیرش در چیست و آنها باید او را با فرستادن به کلاس‌های آموزشی مختلف، برای آینده‌ای موفق آماده کنند. از دید آنها بازی کاری بیهوده است، طبیعت برای زندگی مدرن امروز پدیده‌ای غیر ضروری است.

دعوا با کودکان دیگر در هر شکلی بد و خطرناک است. کوچکترین زخمی از نظر آنها فاجعه‌ای بزرگ محسوب می‌شود. برخی والدین شیفته نظم و ترتیب انسان ساخت هستند و به باور آنها مدرسه طبیعت که در ظاهر باغی نیمه متروکه به نظر می‌رسد، جایی نیست که در آن کاری جدی انجام شود. برای برخی مادران و پدران، این حرکت نوپای اجتماعی گمنام‌تر از آن است که جدی گرفته شود. آنها منتظر هستند این مدرسه بزرگتر شود و سر و شکل پیدا کند تا آن را جدی بگیرند. برای بسیاری از مادران و پدران، ضرورت غذا و پوشاک خوب، مدرسه خوب، کلاس زبان و موسیقی و نقاشی، روشن است، اما مدرسه طبیعت در اولویت بندی هزینه‌های خانواده جایگاهی ندارد.

در سفر خود به خوزستان شاهد راه‌اندازی مدرسه طبیعت با حمایت سازمان آب و برق خوزستان بوده‌اید. ضرورت ورود سازمان آب و برق خوزستان را برای ساخت این مدرسه چقدر مهم می‌دانید؟

سازمان آب و برق خوزستان به عنوان یک سازمان بزرگ در زمینه تولید انرژی از سرمایه‌های کشور محسوب می‌شود و این سازمان خانواده بزرگی در خوزستان دارد. در میان خانواده بزرگ آب و برق خوزستان کودکان نیز حیات دارند که مثل هر کودک دیگری یا خانواده‌ای نیاز دارند تا از گفتمان مدرسه طبیعت آگاه شوند. وقتی سازمان آب و برق خوزستان در حوزه صنعت پیشتاز است، پس این انتظار هم می‌رود که در زمینه راه‌اندازی مدرسه طبیعت نخستین سازمان دولتی کشور باشد که پیشقدم می‌شود.
بازنشر شده از خبر آنلاین
انتهای پیام/

 

لینک سریع

#

تبلیغات