پایگاه اطلاع رسانی فانوس | قدرت رسانه‌های جدید در انتخابات ٩٦

قدرت رسانه‌های جدید در انتخابات ٩٦

سرویس سیاسی - در این سال‌ها نیز اثرگذاری رسانه‌های نوین، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها را در زمان انتخابات به‌روشنی دیده‌ایم به‌ویژه که رسانه‌های جدید تا اندازه زیادی جای رسانه‌های قدیمی و رسمی مانند رادیو و تلویزیون را هم گرفته‌ و فضای پویاتری را برای بحث‌ها و تبلیغات انتخاباتی ایجاد کرده‌اند.


به گزارش گروه سیاسی فانوس، 1. توماس فریدمن در کتاب مشهور خود با نام «جهان مسطح است» که درباره گسترش ارتباطات و روند جهانی‌شدن در قرن بیست‌ویکم است، تحلیلی از ملاقات خود با یک کارآفرین برجسته هندی (ناندان نایلکانی) که مدیریت شرکتی چندملیتی را برعهده دارد، ارائه می‌کند. نایلکانی که از دفتر خود (در شهر بنگلور) و با بهره از یک صفحه نمایشگر بزرگ با همکاران خود در این‌سو و آن‌سوی جهان در ارتباط است و شرکتی بزرگ را هدایت می‌کند، هنگام جمع‌بندی سخنان خود با بیان این جمله که: «میدان بازی مسطح شده است» ذهن فریدمن را به‌شدت با این مفهوم درگیر می‌کند؛ مسطح، همچون صفحه نمایشگری که او روی آن میزبانی کل زنجیره تدارکات جهانی خود را سامان می‌دهد. جمله کوتاه نایلکانی، اشاره‌ای است به اینکه امکان بیشتری فراهم شده تا انسان‌ها بتوانند با بهره‌گیری از کامپیوتر، پست الکترونیک، شبکه‌های فیبر نوری، تشکیل کنفرانس از راه دور، نرم‌افزارهای نوین و... در سراسر جهان همکاری‌های خود را گسترش دهند. همچنین فریدمن در کتاب «جهان مسطح است» به نیروهایی که در روند تسطیح نقش مهمی داشته و دارند هم پرداخته که یکی از آنها گسترش وب و ایجاد فرصت بیشتری برای گردش آزاد اطلاعات است؛ نیروی مؤثری که به تعبیر وی در تحلیل نهایی به سود مردم‌سالاری است. «گسترش وب» از نظر فریدمن نیرویی مؤثر در مسطح‌ساختن جهان است. به این صورت که در اواسط دهه ١٩٩٠ رایانه‌های شخصی این امکان را در اختیار مردم در سراسر جهان قرار دادند تا بتوانند مطالب شخصی خود را در قالب دیجیتال پدید آورند اما تحولی دیگر هم که لازم بود رخ داد تا افراد بتوانند مطالب خود را به همه‌جا فرستاده و دیگران را از آن باخبر کنند، این رویداد تازه اینترنت بود که از نظر وی نیرویی بزرگ و تسطیح‌کننده به شمار می‌آمد.

٢. پیشرفت فناوری و پدیدآمدن رسانه‌ها و ابزارهای ارتباطی نوین، تأثیر فراوانی در جهان و همچنین در فضای سیاسی داشته است. یعنی، فضای مناسب‌تر و گشوده‌تری برای گردش آزاد اطلاعات و اخبار پدید آمده است. در کنار اینترنت که سامانه‌ای فراگیر و جهانی از شبکه‌های رایانه‌ای به‌هم پیوسته است، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌هایی مانند فیس‌بوک، تلگرام، واتس‌اَپ و... هم در این زمینه بسیار مؤثر هستند و امکان بیشتری برای ایجاد ارتباطات و خبررسانی آزاد گشوده‌اند. رسانه‌ها و ابزارهای ارتباطی نوین، در مقایسه با مطبوعات و رسانه‌های قدیمی از امتیازهایی هم برخوردارند. راحت‌تر در دسترس افراد قرار می‌گیرند، هزینه ارسال مطالب و دریافت مطالب را برای افراد پایین آورده‌اند، سرعت انتقال پیام‌ها و مطالب را به طور چشمگیری بالا برده‌اند، امکان بیشتری برای گذر از مرزها و محدودیت‌ها ایجاد کرده‌اند و فضاهای جدیدی را شکل داده‌اند که فرصت بیشتری هم برای گفت‌وگو می‌گشاید. همچنین اگر تا دیروز، رسانه‌های چاپی برای بیشتر افرادی که حرفی برای گفتن داشتند فرصت کمتری فراهم می‌کردند، امروز و با گسترش رسانه‌های نوین فرصت بیشتری در اختیار همه افراد قرار گرفته است. به‌ویژه که برای بهره‌بردن از این رسانه‌ها و ارتباط برقرارکردن با دیگران و مخاطب قراردادن آنها نیازی به قدرت و ثروت وجود ندارد و هرکس به اندازه توان، استعداد و ظرفیت‌هایی که دارد، اثرگذار خواهد بود. رسانه‌های نوین، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها کاربردهای گوناگونی دارند هرچند به نظر می‌رسد که بیشتر با دو بخش (١. اخبار و اطلاع‌رسانی ٢. تفریحی و سرگرمی) تعریف می‌شوند.

در دنیای امروز و برای تقویت دموکراسی، اینکه مردم باید در جریان امور جامعه خود باشند و بدون ایجاد محدودیت در جریان خبرها و اطلاعات قرار داشته باشند، هم حق آنها و هم بسیار ضروری است زیرا آنها بر پایه خبرها و اطلاعاتی که دریافت می‌کنند تصمیم می‌گیرند و مطبوعات (و اکنون نیز با نقش چشمگیری که رسانه‌های نوین دارند) در اینجا وظیفه حساسی برعهده دارند. براین‌اساس هرچه میزان اطلاع‌رسانی شفاف‌تر باشد، مردم بهتر تصمیم می‌گیرند و درنتیجه از وضعیت بهتری برخوردار خواهند بود. این موضوع را می‌توان به‌سادگی و با مقایسه وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشورهایی که آزادی مطبوعات در آنها بیشتر رعایت می‌شود و کشورهایی که آزادی مطبوعات در آنها کمتر رعایت می‌شود، فهم کرد. اطلاع‌رسانی آزاد و بدون سانسور تا اندازه زیادی در جلوگیری از بروز و شکل‌گیری فساد و همچنین در پیگیری پرونده‌های فساد مؤثر است و مجال‌ کمتری برای پنهان‌کاری و بازی‌های سیاسی به وجود می‌آورد. چنان‌که در کشورهای پیشرفته بسیار دیده و شنیده‌ایم که مطبوعات و رسانه‌ها با پرده‌برداشتن از تخلف‌ها و دزدی‌های اهالی سیاست از پایمال‌شدن حقوق و منافع مردم جلوگیری کرده و با افشای کج‌رفتاری‌ها و خیانت‌ها مانع از شکل‌گیری فسادهای کوچک و بزرگ شده‌اند. مطبوعات و رسانه‌ها با دیده‌بانی هوشیارانه در جهت پاسداری از حقوق و منافع مردم نقش بسیار مهمی در دموکراسی دارند و هرچه بتوانند در انجام وظایف و مسئولیت خود قوی‌تر و محکم‌تر عمل کنند، جوامع نیز سالم‌تر خواهند بود. البته در تعریف کار مطبوعات و رسانه‌ها، موضوع‌های آموزش، آگاه‌سازی و شناساندن اندیشه‌های جدید نیز اهمیت بسیار زیادی دارند. آنها با اطلاع‌رسانی دقیق و تولید و توزیع اطلاعات نقش مهمی در افزایش آگاهی‌های عمومی دارند به‌ویژه که وسیله ارزان و سودمندی برای آگاه‌سازی جامعه و مبارزه با نادانی به شمار می‌روند.

٣. چنان‌که اشاره شد، مطبوعات و رسانه‌ها می‌توانند امکان بیشتری برای گردش اطلاعات در بین شهروندان پدید بیاورند و سیاست‌پیشگان و دولتمردان را با نقدها و پرسش‌های مردم مواجه کنند. در این سال‌ها نیز اثرگذاری رسانه‌های نوین، شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها را در زمان انتخابات به‌روشنی دیده‌ایم به‌ویژه که رسانه‌های جدید تا اندازه زیادی جای رسانه‌های قدیمی و رسمی مانند رادیو و تلویزیون را هم گرفته‌ و فضای پویاتری را برای بحث‌ها و تبلیغات انتخاباتی ایجاد کرده‌اند. این پدیده قبل از هر چیزی یک فرصت مغتنم برای آگاه‌سازی مردم و جهت‌دادن به اراده عمومی است و همه گروه‌ها و اردوگاه‌های سیاسی نیز به آن چشم دوخته‌ و اهمیت آن را درک کرده‌اند. اما این فضاها، همان اندازه که برای طرح خواسته‌ها، برنامه‌ها و گزارش‌های دقیق کارایی دارند و می‌توانند در آگاه‌سازی مردم مؤثر باشند، با توجه به آنچه در ماه‌ها و روزهای نزدیک به انتخابات شکل می‌گیرد یعنی برچسب‌زدن به دیگری، شعارگرایی برای جلب افکار عمومی، حمله به جای گفت‌وگو و تخریب رقیب و... ظرفیتی نیز برای برخی از رفتارهای نادرست و غیراخلاقی ایجاد می‌کند. برای جلوگیری از شکل‌گیری چنین فضاهایی و برای کاستن از میزان رفتارهای تهاجمی و غیراخلاقی یک راهکار مناسب به نظر می‌رسد و آن هم این است که در برابر شعارها، ادعاها و برنامه‌هایی که مطرح می‌شود، هم کارنامه سیاسی و اجرائی و پیشینه افراد را در نظر داشته باشیم و هم اینکه از آنها بخواهیم براساس آمار و اطلاعات دقیق و بر پایه «استدلال» سخن بگویند و در گفت‌وگوها و بحث‌هایی که خودمان با یکدیگر داریم هم به استدلال‌ورزی وفادار بمانیم زیرا هنگامی که سخن‌ها و ادعاها بیش از هر چیزی براساس «ارائه دلیل» بیان شوند، مجال برای فریب‌کاری و رفتارهای تهاجمی و غیراخلاقی کمتر خواهد بود. چنین تمرینی در فضاهای جدیدی که فضاهای گفت‌وگویی هستند، امکان‌پذیر و شدنی است؛ فضاهایی که با مشارکت شهروندان ایجاد می‌شود و در شکل‌دادن به صحنه رقابت‌های سیاسی و انتخاباتی مؤثر هستند.

محمد صادقی

/انتهای پیام/