پایگاه اطلاع رسانی فانوس | راه دشوار عراق پس از نابودی «داعش»

راه دشوار عراق پس از نابودی «داعش»

سرویس سیاسی - فراخوان آزادسازی موصل از چنگ گروه داعش پرسش‌ها را درباره اینکه آینده عراق پس از شکست داعش چه خواهد بود، تقویت خواهد کرد. حذف گروه های مسلح مردمی از عراق نه تنها باعث کاهش گروه‌های مسلح در این کشور نخواهد شد، بلکه تأثیری بر خشونت هم نخواهد گذاشت.

به گزارش گروه سیاسی فانوس، با نگاهی به دوران پس از سقوط داعش در منطقه، می‌توان فهمید که بر عکس، فرصت‌های تشدید خشونت و رقابت‌های خصمانه بیشتر هم خواهد شد. دلایل متعددی برای چرایی آن وجود دارد. نخست آنکه داعش اختلافات  قدیمی میان گروه‌های مختلفی که تحت کنترلش بوده‌اند را تشدید کرده است. دومین دلیل این است که تعداد اسلحه و حمایت بیرونی از گروه‌های مسلح عراقی برای مبارزه با داعش طی سال‌های اخیر رشد بسیاری داشته است. حتی در همان حال که ایران، ترکیه و دیگر بازیگران مهم منطقه نیز تلاش خواهند کرد در دوران پساداعش عراق تأثیر شگرفی بر جای بگذارند، بغداد تمام سعی‌اش را می‌کند که منازعات تشدیدشده میان جوامع مختلف مذهبی و اخلاقی را کنترل کند.

تنش‌ها میان جوامع مذهبی و قومی رو به افزایش است. در مناطق مبهم مناقشه برانگیز در بخش‌های شمالی دیاله، بخش‌های جنوبی نینوا و در شهر کرکوک که در تصرف کردهاست، درگیری میان عرب‌ها و کردها بیشتر از سایر جاها به چشم می‌آید.

در هفته‌های اخیر، کرکوک بار دیگر مورد حمله جنگجویان داعش قرار گرفت تا نیروهای عراقی را از یورش به موصل بازدارد. طبق گفته یکی از اعضای شورای استانی کرکوک به نام شیخ برهان عاصی، پس از حمله‌ای در ماه اکتبر، نظامیان کرد در مساجد نزدیک مناطق کردنشین از آمپلی‌فایر استفاده کردند تا از عرب‌های بی‌خانمان داخلی بخواهند که شهر را ترک کنند (نشانه‌ای برای آنکه بفهمند آیا آن عرب‌ها با داعش ارتباطی دارند یا خیر). مناطق عرب از افزایش تأثیر کردها طی چندسال اخیر راضی نیستند. هم‌اکنون، آنها به‌عنوان یک طایفه شناخته می‌شوند و هنوز آنقدر سازمان‌یافته نشده‌اند که بتوان به آنها نام نیروی مقاومت ملی را اطلاق کرد. اما در صورت آزادی مناطق تحت کنترل داعش شرایط ممکن است تغییر کند و گروه‌های بیشتری برای کسب قدرت به زور و خشونت متوسل شوند.

همانطور که تنش‌های میان کردها و عرب‌ها بالا گرفته، به همان اندازه منازعات شیعی و سنی نیز جدی شده است. البته این درگیری‌ها قبل از خیزش داعش هم وجود داشته است، در مکان‌هایی که داعش شکست خورده، اوضاع بدتر هم شده است. مورد سلیمان بیک شهر نه چندان بزرگ نزدیک دیاله و صلاح‌الدین که در نیمه دوم سال 2014 توسط مبارزان کردی از داعش بازپس گرفته شد، را به یاد بیاورید. نزدیک به دو سال پس از آزادی این منطقه، همچنان نبردهایی بین‌گروه‌های مختلف این منطقه وجود داشت. طالب محمود رئیس یکی از این طوایف می‌گوید: «من تمام تلاشم را برای طی‌کردن روند لازم برای بازگرداندن مردم به خانه‌هایشان کردم اما در نهایت دیدم که نمی‌توانم طایفه را با قوانین و نظم دولت عراق هماهنگ کنم.» ضعف دولت محلی نمایانگر تحرکی بزرگ‌تر در عراق است: تکیه بغداد به گروه‌های نظامی شیعی باعث شده تا قدرت این گروه‌ها بیشتر شود.

دامنه تمایز میان شیعه و سنی به جوامع ترکمنی نیز کشیده شده است. شهر تلعفر تنها یک نمونه از آن است. زمانی که در سال 2014 داعش شهر تلعفر را تصرف کرد، بسیاری از شیعیان ترکمنی از شهرشان گریختند و بسیاری از سنی‌های ترکمن به گروه نظامی پیوستند و املاک شیعیان متواری را به قیمت ارزانی فروختند. تلعفر هنوز تحت کنترل داعش است؛ زمانی آزاد می‌شود که تنش‌های میان گروه‌های ترکمنی رفع شود.

مخمصه در کردستان

اگرچه جنگ با داعش گروه‌های مختلف کرد خاورمیانه را علیه یک دشمن مشترک متحد کرده است، اما این باعث نمی‌شود که رقابت‌های میان آنها بخوبی مدیریت شود و کاهش یابد. این مسأله در سنجار کاملاً آشکار است، جایی که پس از بیرون‌راندن داعش در نوامبر 2015، تبدیل به جولانگاه عملیات‌های برتری‌جویانه گروه پ ک ک و حزب دموکراتیک کردستان شده است.

پ‌ک‌ک یکی از نخستین گروه‌هایی بود که به عملیات داعش در عراق و نسل‌کشی این گروه‌تروریستی در میان ایزدی‌ها در حوالی سنجار (جایی که اجازه داد حضورش در منطقه را شدیداً عمیق‌تر کند) واکنش نشان داد.

قبل از جنگ با داعش، نواحی اطراف سنجار مناقشه‌برانگیز بود؛ تحت کنترل حزب دموکراتیک کردستان بود اما گروه‌های متحد با پ ک ک نمی‌توانستند آنجا را ترک کنند، تا زمانی که ارتباط مهمی میان عراق و گروه‌های متحد با پ ک ک در مناطق تحت کنترل کردهای سوریه به وجود آورد. اکنون که پ ک ک قدرت انجام عملیات در سنجار را به دست آورده، رقابت میان آن و حزب دموکراتیک کردستان از پیش هم شعله‌ورتر شده است. هر دو طرف در حال ساخت و جمع‌آوری سلاح هستند و در ماه‌های اخیر بیانیه‌های تندی علیه یکدیگر منتشر کرده‌اند.

مناقشه داخلی میان کردهای عراق جامعه ایزدی را دوقطبی کرده است؛ جامعه‌ای که پیش از حمله داعش فاقد انضباط و سامان نظامی بود. امروزه ایزدی‌های عراقی دارای چندین گروه مسلح هستند: pro-PKK نیروی محافظتی سنجار و واحد مقاومت سنجار و واحد‌های ایزدی pro-KDP در پیشمرگه و نیروی متحرک شنگال که هدف اصلی‌اش تصاحب قدرت سیاسی است.

در نهایت، رقابتی میان دو حزب اصلی سیاسی کردستان یعنی حزب دموکراتیک کردستان و اتحادیه میهنی کردستان برقرار است. تنش میان این دو نگران‌کننده است زیرا هر کدام زیردسته‌های مخصوص خود را در میان پیشمرگه دارند و ممکن است وسوسه شوند که برای تصاحب قدرت مناطق مختلف دست به رقابت بزنند.

هم‌اکنون نشانه‌هایی مبنی بر آغاز این رقابت دیده می‌شود. به‌طور مثال در ماه سپتامبر دولت منطقه‌ای کردستان تحت کنترل حزب دموکراتیک کردستان با دولت فدرالی عراق به توافقی بر سر فروش نفت استخراج‌شده اطراف کرکوک رسیدند. اما رهبر اتحادیه میهنی کردستان این توافق را نپذیرفت: آنها برای نخست‌وزیر عراق نامه‌ای فرستادند و خواستار این شدند که بغداد به جای صحبت‌کردن با اعضای حزب دموکراتیک کردستان، با آنها مذاکره کند.

نبرد داخلی و بی‌ثباتی

عرب‌های سنی از نظر نظم و پیوستگی، جامعه‌ای نسبتاً آشفته در عراق هستند، اما داعش - که سنی‌های عراقی بسیاری به آن پیوستند- این قاعده را تغییر داد. همان‌طور که امروزه کردهای عراقی درگیر همین مسأله هستند که می‌تواند آنها را به یک جنگ داخلی در آینده نزدیک بکشاند.

موصل هم‌اکنون خانه بسیاری از گروه‌های نظامی سنی عرب است. الان آنها علیه یک دشمن مشترک، متحد هستند. اما از آنجایی که منابع حمایتی‌شان با یکدیگر متفاوت است، پس از شکست داعش هر کدام سودای تصاحب قدرت را خواهند داشت. تمایل به گرفتن انتقام از هم‌پیمانان و یاری‌دهندگان داعش همچنین می‌تواند احتمال جنگ داخلی میان سنی‌های عرب در عراق را تشدید کند. برخی از سنی‌های عرب به داعش پیوسته‌اند و علیه اعضای طوایف سنی که به آنها تعلق خاطری ندارند، می‌جنگند. در اواخر سال 2014 نوجوانی از طایفه البیات به داعش پیوست و برای کشتن مأمور سابق پلیس عراق که به طایفه العبد تعلق داشت، موظف شد.
براساس گفته‌های کشاورزی که نخواست نامش فاش شود اما رابطه نزدیکی با طایفه البیات داشت، آنها نگران تلافی کردن طایفه العبد هستند. نگرانی‌ها درباره طایفه العبد که به دنبال اعاده خون مرد کشته‌شده هستند، پس از آزادی روستایشان شدت گرفته است.

به همین دلیل وقتی که نیروهای عراقی شروع به بیرون‌کردن نظامیان از دهکده کردند، خانواده پسر نوجوان از دهکده گریخته‌اند و از این اتفاقات در منازعات چندسال اخیر بسیار پیدا می‌شود تا نگرانی‌ها را از شدت‌گرفتن رقابت‌ها و درگیری‌های داخلی بر سر تصاحب قدرت سیاسی پس از شکست داعش، افزایش ببخشند. همچنین اگر این مسأله بموقع مهار نشود تبدیل به بحرانی می‌شود که چیزی بجز خشونت و خونریزی‌های پی‌درپی نخواهد داشت. درباره عرب‌های شیعه در عراق، مانند عرب‌های سنی موصل، همچنین  چیزی صادق است.

آنچه می‌توان پیش‌بینی کرد این است که دولت عراق طی سال‌های آتی یک ارتش متحد و قوی با کمک نیروهای نظامی شیعه در بغداد و حمایت‌هایشان ایجاد خواهد کرد تا از بروز آشوب و خشونت‌های قومی و گروهی جلوگیری کند. اما اکنون به دلیل فقدان قدرت لازم دولت مرکزی عراق برای محافظت از شهرهایش، باید شاهد ادعای قدرت گروه‌های مسلح غیردولتی برای تصاحب مناطق مختلف باشیم. ممکن است این وضعیت بدتر هم بشود؛ هرچه گروه‌های مسلح بیشتر در عراق خودنمایی کنند، بر سر میز توافق‌آوردنشان برای پیداکردن راه‌حلی سیاسی که منجر به ثبات و امنیت بشود کار مشکل‌تری می‌شود. به نظر می‌رسد در سال‌های آینده بزرگ‌ترین چالش دولت عراق مبارزه و مذاکره با گروه‌های مسلحی خواهد بود، که در نبود یک نیروی بزرگ‌تر و کاریزماتیک، درصدد تصاحب قدرت برخواهند آمد.

منبع: ایران

/انتهای پیام/

لینک سریع

#

تبلیغات